Rashi on Leviticus 5
Rashi on Leviticus 5:1
ושמעה קול אלה. בְּדָבָר שֶׁהוּא עֵד בּוֹ — שֶׁהִשְׁבִּיעוּהוּ שְׁבוּעָה, שֶׁאִם יוֹדֵעַ לוֹ בְּעֵדוּת, שֶׁיָּעִיד לוֹ (ספרא):
Y oyó la voz de una maldición/juramento. En un asunto del cual él es testigo: que lo hicieron jurar, diciéndole que si sabe testimonio a favor de alguien, que testifique por él (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:2
או נפש אשר תגע וגו'. וּלְאַחַר הַטֻּמְאָה הַזּוֹ יֹאכַל קָדָשִׁים אוֹ יִכָּנֵס לַמִּקְדָּשׁ, שֶׁהוּא דָּבָר שֶׁזְּדוֹנוֹ כָּרֵת; בְּמַסֶּכֶת שְׁבוּעוֹת (דף י"ד) נִדְרַשׁ כֵּן:
O una persona que toque, etc. Y después de esta impureza come cosas sagradas o entra al Mikdash, que es algo cuya transgresión intencional se castiga con karet. Así se interpreta en el tratado Shevuot (14).
Rashi on Leviticus 5:3
ונעלם ממנו. הַטֻּמְאָה:
Y se le ocultó. La impureza.
Rashi on Leviticus 5:4
ואשם. בַּאֲכִילַת קֹדֶשׁ אוֹ בְּבִיאַת מִקְדָּשׁ:
Y será culpable. Por comer algo sagrado o por entrar al Mikdash.
Rashi on Leviticus 5:5
בטמאת אדם. זוֹ טֻמְאַת מֵת:
Con la impureza de una persona. Esto se refiere a la impureza de un muerto.
Rashi on Leviticus 5:6
לכל טמאתו. לְרַבּוֹת טֻמְאַת מַגַּע זָבִין וְזָבוֹת:
Por toda su impureza. Para incluir la impureza por contacto con zavim y zavot.
Rashi on Leviticus 5:7
אשר יטמא. לְרַבּוֹת הַנּוֹגֵעַ בְּבוֹעֵל נִדָּה:
Con la cual se impurifica. Para incluir a quien toca a uno que tuvo relación con una niddah.
Rashi on Leviticus 5:8
בה. לְרַבּוֹת בּוֹלֵעַ נִבְלַת עוֹף טָהוֹר (ספרא):
Con ella. Para incluir a quien traga la nevelá de un ave pura (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:9
ונעלם. וְלֹא יָדַע שֶׁשָּׁכַח הַטֻּמְאָה:
Y se le ocultó. Y no supo que había olvidado la impureza.
Rashi on Leviticus 5:10
ואשם. בַּאֲכִילַת קֹדֶשׁ אוֹ בְּבִיאַת מִקְדָּשׁ:
Y será culpable. Por comer algo sagrado o por entrar al Mikdash.
Rashi on Leviticus 5:11
בשפתים. וְלֹא בַּלֵּב (שם):
Con los labios. Pero no solo en el corazón (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:12
להרע. לְעַצְמוֹ:
Para hacer mal. A sí mismo.
Rashi on Leviticus 5:13
או להיטיב. לְעַצְמוֹ, כְּגוֹן אֹכַל וְלֹא אֹכַל, אִישַׁן וְלֹא אִישַׁן (שבועות כ"ז):
O para hacer bien. A sí mismo, por ejemplo: “comeré” o “no comeré”, “dormiré” o “no dormiré” (Shevuot 27).
Rashi on Leviticus 5:14
לכל אשר יבטא. לְרַבּוֹת לְשֶׁעָבַר:
Todo lo que pronuncie. Para incluir también lo que se refiere al pasado.
Rashi on Leviticus 5:15
ונעלם ממנו. וְעָבַר עַל שְׁבוּעָתוֹ, כָּל אֵלֶּה בְּקָרְבָּן עוֹלֶה וְיוֹרֵד, כַּמְּפֹרָשׁ כָּאן, אֲבָל שְׁבוּעָה שֶׁיֵּשׁ בָּהּ כְּפִירַת מָמוֹן אֵינָהּ בְּקָרְבָּן זוֹ אֶלָּא בְּאָשָׁם:
Y se le ocultó. Y transgredió su juramento. Todos estos casos traen una ofrenda variable según los medios, como se explica aquí. Pero un juramento que implica negar dinero no se expía con esta ofrenda, sino con una ofrenda de culpa.
Rashi on Leviticus 5:16
והקריב את אשר לחטאת ראשונה. חַטָּאת קוֹדֶמֶת לָעוֹלָה (ספרא); לְמָה הַדָּבָר דּוֹמֶה? לִפְרַקְלִיט שֶׁנִּכְנָס לְרַצּוֹת, רִצָּה פְּרַקְלִיט, נִכְנָס דּוֹרוֹן אַחֲרָיו (זבחים ז'):
Y acercará primero aquello que es para ofrenda por pecado. La ofrenda por pecado precede a la ofrenda de elevación (Sifra). ¿A qué se parece esto? A un defensor que entra para apaciguar; una vez que el defensor logró apaciguar, entra detrás de él el regalo (Zevajim 7).
Rashi on Leviticus 5:17
ולא יבדיל. אֵינוֹ מוֹלֵק אֶלָּא סִימָן אֶחָד (חולין כ"א):
Y no separará. Solo hace meliká sobre un solo simán, uno de los conductos vitales (Julín 21).
Rashi on Leviticus 5:18
ערף. הוּא גֹּבַהּ הָרֹאשׁ הַמַּשְׁפִּיעַ לְצַד הַצַּוָּאר:
Nuca. Es la parte alta de la cabeza que desciende hacia el lado del cuello.
Rashi on Leviticus 5:19
ממול ערפו. מוּל הָרוֹאֶה אֶת הָעֹרֶף, וְהוּא אֹרֶךְ כָּל אֲחוֹרֵי הַצַּוָּאר (שם י"ט):
Frente a su nuca. Frente al lugar que ve la nuca; es decir, a lo largo de toda la parte posterior del cuello (Julín 19).
Rashi on Leviticus 5:20
והזה מדם החטאת. בָּעוֹלָה לֹא הִטְעִין אֶלָּא מִצּוּי, וּבַחַטָּאת הַזָּאָה וּמִצּוּי, אוֹחֵז בָּעֹרֶף וּמַתִּיז, וְהַדָּם נִתָּז וְהוֹלֵךְ לַמִּזְבֵּחַ:
Y salpicará de la sangre de la ofrenda por pecado. En la ofrenda de elevación de ave solo exigió exprimir la sangre; pero en la ofrenda por pecado de ave exige salpicadura y exprimir. El kohén sostiene por la nuca y salpica, y la sangre sale proyectada hacia el altar.
Rashi on Leviticus 5:21
חטאת הוא. לִשְׁמָהּ כְּשֵׁרָה, שֶׁלֹא לִשְׁמָהּ פְּסוּלָה (ספרא):
Es ofrenda por pecado. Si se hace en su nombre, es válida; si no se hace en su nombre, es inválida (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:22
כמשפט. כַּדָּת הָאָמוּר בְּעוֹלַת הָעוֹף שֶׁל נְדָבָה בְּרֹאשׁ הַפָּרָשָׁה:
Conforme a la ley. Según la ley dicha respecto a la ofrenda de elevación de ave voluntaria al comienzo de la sección.
Rashi on Leviticus 5:23
כי חטאת הוא. וְאֵין בַּדִּין שֶׁיְּהֵא קָרְבָּנוֹ מְהֻדָּר (מנחות ו'):
Porque es ofrenda por pecado. Y no corresponde que su ofrenda sea adornada o embellecida (Menajot 6).
Rashi on Leviticus 5:24
חטאת הוא. נִקְמְצָה וְנִקְטְרָה לִשְׁמָהּ כְּשֵׁרָה, שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ פְּסוּלָה:
Es ofrenda por pecado. Si se tomó el kometz y se quemó en su nombre, es válida; si no fue en su nombre, es inválida.
Rashi on Leviticus 5:25
על חטאתו אשר חטא. כָּאן שִׁנָּה הַכָּתוּב, שֶׁהֲרֵי בַּעֲשִׁירוּת וּבְדַלּוּת נֶאֱמַר מֵחַטָּאתוֹ, וְכָאן בְּדַלֵּי דַּלּוּת נֶאֱמַר עַל חַטָּאתוֹ, דִּקְדְּקוּ רַבּוֹתֵינוּ מִכָּאן, שֶׁאִם חָטָא כְּשֶׁהוּא עָשִׁיר וְהִפְרִישׁ מָעוֹת לְכִשְׂבָּה אוֹ שְׂעִירָה וְהֶעֱנִי, יָבִיא מִמִּקְצָתָן שְׁתֵּי תּוֹרִים, הִפְרִישׁ מָעוֹת לִשְׁתֵּי תּוֹרִים וְהֶעֱנִי, יָבִיא מִמִּקְצָתָן עֲשִׂירִית הָאֵפָה, הִפְרִישׁ מָעוֹת לַעֲשִׂירִית הָאֵפָה וְהֶעֱשִׁיר, יוֹסִיף עֲלֵיהֶן וְיָבִיא קָרְבַּן עָשִׁיר, לְכָךְ נֶאֱמַר כָּאן עַל חַטָּאתוֹ:
Por su pecado que cometió. Aquí la Escritura cambió el lenguaje, pues en el caso del rico y en el del pobre se dice “de su pecado”, mientras que aquí, en el caso del extremadamente pobre, se dice “sobre su pecado”. Nuestros Sabios dedujeron de aquí que si pecó cuando era rico y separó dinero para una oveja o una cabra, y luego empobreció, trae con parte de ese dinero dos tórtolas. Si separó dinero para dos tórtolas y empobreció, trae con parte de ese dinero una décima de efá. Si separó dinero para una décima de efá y luego enriqueció, añade sobre ese dinero y trae la ofrenda correspondiente a un rico. Por eso aquí se dice “sobre su pecado”.
Rashi on Leviticus 5:26
מאחת מאלה. מֵאַחַת מִשָּׁלוֹשׁ כַּפָּרוֹת הָאֲמוּרוֹת בָּעִנְיָן — אוֹ בַּעֲשִׁירוּת אוֹ בְּדַלּוּת אוֹ בְּדַלֵּי דַּלּוּת; וּמָה תַּלְמוּד לוֹמַר? שֶׁיָּכוֹל הַחֲמוּרִים שֶׁבָּהֶם יִהְיוּ בְּכִשְׂבָּה אוֹ שְׂעִירָה, וְהַקַּלִּין יִהְיוּ בְּעוֹף, וְהַקַּלִּין שֶׁבַּקַּלִין יִהְיוּ בַּעֲשִׂירִית הָאֵפָה, תַּלְמוּד לוֹמַר מֵאַחַת מֵאֵלֶּה, לְהַשְׁווֹת קַלִּין לַחֲמוּרִין לְכִשְׂבָּה וּשְׂעִירָה אִם הִשִּׂיגָה יָדוֹ, וְאֶת הַחֲמוּרִין לַקַּלִּין לַעֲשִׂירִית הָאֵפָה בְּדַלֵּי דַּלּוּת (ספרא):
De una de estas. De una de las tres expiaciones mencionadas en el tema: la del rico, la del pobre o la del extremadamente pobre. ¿Qué enseña esto? Podría pensarse que las transgresiones más graves deben expiarse con oveja o cabra, las más leves con ave, y las más leves de las leves con una décima de efá. Por eso dice: “de una de estas”, para igualar las leves a las graves respecto a oveja o cabra, si tiene medios; y las graves a las leves respecto a la décima de efá, si es extremadamente pobre (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:27
והיתה לכהן כמנחה. לְלַמֵּד עַל מִנְחַת חוֹטֵא שֶׁיִּהְיוּ שְׁיָרֶיהָ נֶאֱכָלִין, זֶהוּ לְפִי פְּשׁוּטוֹ; וְרַבּוֹתֵינוּ דָּרְשׁוּ: "וְהָיְתָה לַכֹּהֵן" — וְאִם חוֹטֵא זֶה כֹּהֵן הוּא, תְּהֵא כִּשְׁאָר מִנְחַת נִדְבַת כֹּהֵן, שֶׁהִיא בְּכָלִיל תִּהְיֶה לֹא תֵאָכֵל (ספרא):
Y será para el kohén como la minjá. Enseña que en la minjá del pecador sus restos son comidos. Este es su sentido simple. Y nuestros Sabios interpretaron: “y será para el kohén”; si este pecador es un kohén, será como las demás minjot voluntarias de un kohén, que son quemadas totalmente y no se comen (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:28
כי תמעל מעל. אֵין מְעִילָה בְּכָל מָקוֹם אֶלָּא שִׁנּוּי, וְכֵן הוּא אוֹמֵר וַיִּמְעֲלוּ בֵאלֹהֵי אֲבֹתֵיהֶם וַיִּזְנוּ אַחֲרֵי אֱלֹהֵי עַמֵּי הָאָרֶץ (דהי"א ה'), וְכֵן הוּא אוֹמֵר בְּסוֹטָה וּמָעֲלָה בוֹ מָעַל (במדבר ה'):
Cuando cometa una traición. En todo lugar, me’ilá significa cambio o desviación. Y así se dice: “Traicionaron al Dios de sus padres y se prostituyeron tras los dioses de los pueblos de la tierra” (Divré HaYamim I 5). Y así también se dice respecto a la sotá: “y cometió contra él una traición” (Bamidbar 5).
Rashi on Leviticus 5:29
וחטאה בשגגה מקדשי ה'. שֶׁנֶּהֱנָה מִן הַהֶקְדֵּשׁ; וְהֵיכָן הֻזְהַר? נֶאֱמַר כָּאן חֵטְא, וְנֶאֱמַר לְהַלָּן חֵטְא בִּתְרוּמָה, וְלֹא יִשְֹאוּ עָלָיו חֵטְא (ויקרא כ"ב), מַה לְּהַלָּן הִזְהִיר, אַף כָּאן הִזְהִיר; אִי מַה לְּהַלָּן לֹא הִזְהִיר אֶלָּא עַל הָאוֹכֵל, אַף כָּאן לֹא הִזְהִיר אֶלָּא עַל הָאוֹכֵל, תַּ"לֹ תִמְעֹל מַעַל — רִבָּה (ספרא):
Y peque por error con las cosas sagradas de Hashem. Que obtuvo beneficio de algo consagrado. ¿Y dónde fue advertido? Aquí se dice “pecado”, y más adelante se dice “pecado” respecto a la terumá: “y no cargarán por ello pecado” (Vayikrá 22). Así como allí hay advertencia, también aquí hay advertencia. Y si dijeras: así como allí solo se advirtió sobre quien come, también aquí solo se advirtió sobre quien come; por eso dice: “cometa una traición”, expresión que amplía (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:30
מקדשי ה'. הַמְיֻחָדִים לַשֵּׁם, יָצְאוּ קָדָשִׁים קַלִּים (שם):
De las cosas sagradas de Hashem. Las que están destinadas exclusivamente al Nombre; quedan excluidos los kodashim kalim, sacrificios de santidad menor (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:31
איל. לְשׁוֹן קָשֶׁה, כְּמוֹ וְאֶת אֵילֵי הָאָרֶץ לָקָח (יחזקאל י"ז), אַף כָּאן קָשֶׁה — בֶּן שְׁתֵּי שָׁנִים (ספרא):
Carnero. Es expresión de fuerza, como: “tomó a los fuertes de la tierra” (Yejezkel 17). También aquí significa fuerte: de dos años (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:32
בערכך כסף שקלים. שֶׁיְּהֵא שָׁוֶה שְׁתֵּי סְלָעִים:
Según tu valoración, en plata, shekalim. Que valga dos selaim.
Rashi on Leviticus 5:33
ואת אשר חטא מן הקדש ישלם. קֶרֶן וְחֹמֶשׁ לַהֶקְדֵּשׁ:
Y pagará aquello en lo que pecó de lo sagrado. El capital y un quinto al hekdesh.
Rashi on Leviticus 5:34
ולא ידע ואשם, והביא. הָעִנְיָן הַזֶּה מְדַבֵּר בְּמִי שֶׁבָּא סְפֵק כָּרֵת לְיָדוֹ וְלֹא יָדַע אִם עָבַר עָלָיו אִם לָאו, כְּגוֹן חֵלֶב וְשֻׁמָּן לְפָנָיו, וּכְסָבוּר שְׁתֵּיהֶן הֶתֵּר וְאָכַל אֶת הָאֶחָד, אָמְרוּ לוֹ אַחַת שֶׁל חֵלֶב הָיְתָה, וְלֹא יָדַע אִם זוֹ שֶׁל חֵלֶב אָכַל, הֲרֵי זֶה מֵבִיא אָשָׁם תָּלוּי, וּמֵגֵן עָלָיו כָּל זְמַן שֶׁלֹּא נוֹדַע לוֹ שֶׁוַּדַּאי חָטָא, וְאִם נוֹדַע לוֹ לְאַחַר זְמַן, יָבִיא חַטָּאת (כריתות כ"ב):
Y no supo, y fue culpable, y traerá. Este tema habla de quien tuvo en su mano una duda sobre una transgresión castigada con karet, y no sabe si la transgredió o no. Por ejemplo: tenía delante grasa prohibida y grasa permitida, y pensaba que ambas eran permitidas, y comió una de ellas. Luego le dijeron: “Una de ellas era jelev”, grasa prohibida, y no sabe si comió la prohibida. Este trae un asham talui, una ofrenda de culpa condicional, que lo protege mientras no se le sepa con certeza que pecó. Y si después de un tiempo se le sabe, traerá una ofrenda por pecado (Keritot 22).
Rashi on Leviticus 5:35
ולא ידע ואשם ונשא עונו. רַבִּי יוֹסֵי הַגְּלִילִי אוֹמֵר, הֲרֵי הַכָּתוּב עָנַשׁ אֶת מִי שֶׁלֹּא יָדַע, עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה שֶׁיַּעֲנִישׁ אֶת מִי שֶׁיָּדַע, רַבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר, אִם נַפְשְׁךָ לֵידַע מַתַּן שְֹכָרָן שֶׁל צַדִּיקִים, צֵא וּלְמַד מֵאָדָם הָרִאשׁוֹן שֶׁלֹּא נִצְטַוָּה אֶלָּא עַל מִצְוַת לֹא תַעֲשֶׂה וְעָבַר עָלֶיהָ, רְאֵה כַּמָּה מִיתוֹת נִקְנְסוּ עָלָיו וּלְדוֹרוֹתָיו. וְכִי אֵיזוֹ מִדָּה מְרֻבָּה שֶׁל טוֹבָה אוֹ שֶׁל פֻּרְעָנוּת? הֱוֵי אוֹמֵר מִדָּה טוֹבָה, אִם מִדַּת פֻּרְעָנוּת מְעוּטָה, רְאֵה כַּמָּה מִיתוֹת נִקְנְסוּ לוֹ וּלְדוֹרוֹתָיו, מִדָּה טוֹבָה הַמְרֻבָּה הַיּוֹשֵׁב לוֹ מִן הַפִּגּוּלִין וְהַנּוֹתָרוֹת וְהַמִּתְעַנֶּה בְּיוֹם הַכִּפּוּרִים — עַאַכַּ"וְ שֶׁיִּזְכֶּה לוֹ וּלְדוֹרוֹתָיו וּלְדוֹרוֹת דּוֹרוֹתָיו עַד סוֹף כָּל הַדּוֹרוֹת; רַבִּי עֲקִיבָא אוֹמֵר, הֲרֵי הוּא אוֹמֵר עַל פִּי שְׁנַיִם עֵדִים אוֹ שְׁלֹשָׁה וְגוֹ' (דברים י"ז), אִם מִתְקַיֶּמֶת הָעֵדוּת בִּשְׁנַיִם, לָמָּה פֵּרֵט לְךָ הַכָּתוּב ג'? אֶלָּא לְהָבִיא שְׁלִישִׁי לְהַחֲמִיר עָלָיו וְלַעֲשׂוֹת דִּינוֹ כַּיּוֹצֵא בָּאֵלּוּ לְעִנְיַן עֹנֶשׁ בַּהֲזָמָה; אִם כָּךְ עָנַשׁ הַכָּתוּב לַנִּטְפָּל לְעוֹבְרֵי עֲבֵרָה כְּעוֹבְרֵי עֲבֵרָה, עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה שֶׁיְּשַׁלֵּם שָֹכָר טוֹב לַנִּטְפָּל לְעוֹשֵׂי מִצְוָה כְּעוֹשֵׂי מִצְוָה (סנהדרין ט'); רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה אוֹמֵר, כִּי תִקְצֹר קְצִירְךָ בְשָׂדֶךָ וְשָׁכַחְתָּ עֹמֶר בַּשָּׂדֶה הֲרֵי הוּא אוֹמֵר לְמַעַן יְבָרֶכְךָ וְגוֹ' (דברים כ"ד) — קָבַע הַכָּתוּב בְּרָכָה לְמִי שֶׁבָּאת עַל יָדוֹ מִצְוָה בְּלֹא יָדַע — אֱמֹר מֵעַתָּה, הָיְתָה סֶלַע צְרוּרָה בִּכְנָפָיו וְנָפְלָה הֵימֶנּוּ וּמְצָאָהּ הֶעָנִי וְנִתְפַּרְנֵס בָּהּ, הֲרֵי הַקָּבָּ"ה קוֹבֵעַ לוֹ בְּרָכָה (ספרא):
Y no supo, y fue culpable, y cargará su pecado. Rabí Yosé HaGuelilí dice: la Escritura castigó a quien no sabía; cuánto más castigará a quien sí sabía. Rabí Yosé dice: si quieres conocer la recompensa de los justos, sal y aprende de Adam HaRishón, a quien solo se le ordenó un mandamiento negativo y lo transgredió; mira cuántas muertes fueron decretadas sobre él y sobre sus generaciones. ¿Qué medida es mayor: la de bien o la de castigo? Debes decir que la medida de bien es mayor. Si en la medida de castigo, que es menor, mira cuántas muertes fueron decretadas sobre él y sus generaciones, entonces en la medida de bien, que es mayor, quien se abstiene de pigul, de notar, y ayuna en Yom HaKipurim, con mayor razón merecerá recompensa para él, para sus generaciones y para las generaciones de sus generaciones hasta el final de todas las generaciones. Rabí Akivá dice: La Escritura dice: “Por boca de dos testigos o tres…” (Devarim 17). Si el testimonio se establece con dos, ¿por qué la Escritura especificó tres? Para incluir al tercero, agravando su situación y haciendo su juicio como el de los otros respecto al castigo de testigos conspiradores. Si así castigó la Escritura a quien se une a transgresores como si fuera transgresor, con mayor razón pagará buena recompensa a quien se une a los que hacen mitzvá como si él mismo hiciera la mitzvá (Sanhedrín 9). Rabí Elazar ben Azaryá dice: Respecto a “cuando siegues tu cosecha en tu campo y olvides una gavilla en el campo”, la Escritura dice: “para que Hashem te bendiga…” (Devarim 24). La Escritura fijó bendición para quien tuvo en sus manos una mitzvá sin saberlo. Di entonces: si una moneda estaba atada en el borde de su ropa, se le cayó, un pobre la encontró y se sustentó con ella, el Santo, bendito sea, fija bendición para él (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:36
בערכך לאשם. בָּעֵרֶךְ הָאָמוּר לְמַעְלָה:
Según tu valoración, como ofrenda de culpa. Según la valoración mencionada arriba.
Rashi on Leviticus 5:37
אשר שגג והוא לא ידע. הָא אִם יָדַע לְאַחַר זְמַן, לֹא נִתְכַּפֵּר לוֹ בְּאָשָׁם זֶה עַד שֶׁיָּבִיא חַטָּאת, הָא לְמָה זֶה דּוֹמֶה? לְעֶגְלָה עֲרוּפָה שֶׁנִּתְעָרְפָה וְאַחַר כָּךְ נִמְצָא הַהוֹרֵג, הֲרֵי זֶה יֵהָרֵג (שם):
En lo que erró, sin saberlo. Pero si lo sabe después de un tiempo, no queda expiado con este asham hasta que traiga una ofrenda por pecado. ¿A qué se parece esto? A una eglá arufá que fue desnucada, y después se encontró al asesino; ese asesino será ejecutado (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:38
אשם הוא אשם אשם. הָרִאשׁוֹן כֻּלּוֹ קָמוּץ, שֶׁהוּא שֵׁם דָּבָר, וְהָאַחֲרוֹן חֶצְיוֹ קָמָץ וְחֶצְיוֹ פַּתָּח שֶׁהוּא לְשׁוֹן פָּעַל; וְאִם תֹּאמַר מִקְרָא שֶׁלֹּא לְצֹרֶךְ הוּא, כְּבָר דָּרוּשׁ הוּא בְּתוֹרַת כֹּהֲנִים, אשם אשם — לְהָבִיא אֲשַׁם שִׁפְחָה חֲרוּפָה שֶׁיְּהֵא אַיִל בֶּן שְׁתֵּי סְלָעִים, יָכוֹל שֶׁאֲנִי מְרַבֶּה אֲשַׁם נָזִיר וַאֲשַׁם מְצֹרָע, תַּלְמוּד לוֹמַר הוּא (שם):
Es ofrenda de culpa; ciertamente incurrió en culpa. La primera palabra asham está totalmente con kamatz, porque es sustantivo; la última tiene mitad kamatz y mitad pataj, porque es forma verbal. Y si dices que este versículo no es necesario, ya fue interpretado en Torat Kohanim: “asham asham” incluye el asham de una shifjá jarufá, para que sea un carnero de dos selaim. Podría pensarse que incluyo también el asham del nazir y el asham del metzorá; por eso dice: “él” (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:39
נפש כי תחטא. אָמַר רַבִּי עֲקִיבָא, מַה תַּ"ל וּמָעֲלָה מַעַל בַּה'? לְפִי שֶׁכָּל הַמַּלְוֶה וְהַלֹּוֶה וְהַנּוֹשֵֹׁא וְהַנּוֹתֵן אֵינוֹ עוֹשֶׂה אֶלָּא בְּעֵדִים וּבִשְׁטָר, לְפִיכָךְ בִּזְמַן שֶׁהוּא מְכַחֵשׁ, מְכַחֵשׁ בָּעֵדִים וּבַשְּׁטָר, אֲבָל הַמַּפְקִיד אֵצֶל חֲבֵרוֹ אֵינוֹ רוֹצֶה שֶׁתֵּדַע בּוֹ נְשָׁמָה אֶלָּא שְׁלִישִׁי שֶׁבֵּינֵיהֶם, לְפִיכָךְ כְּשֶׁהוּא מְכַחֵשׁ מְכַחֵשׁ בַּשְּׁלִישִׁי שֶׁבֵּינֵיהֶם (שם):
Cuando una persona peque. Dijo Rabí Akivá: ¿Qué enseña la frase “y cometa una traición contra Hashem”? Puesto que todo el que presta, toma prestado, compra o vende lo hace solo con testigos y documento, cuando niega, niega frente a testigos y documento. Pero quien deposita algo en manos de su compañero no quiere que ninguna persona lo sepa, excepto el Tercero que está entre ellos. Por eso, cuando niega, niega al Tercero que está entre ellos (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:40
בתשומת יד. שֶׁשָּׂם בְּיָדוֹ מָמוֹן לְהִתְעַסֵּק אוֹ בְּמִלְוֶה:
En depósito de mano. Cuando puso en su mano dinero para negociar, o en préstamo.
Rashi on Leviticus 5:41
או בגזל. שֶׁגָּזַל מִיָּדוֹ כְּלוּם:
O por robo. Que robó algo de su mano.
Rashi on Leviticus 5:42
או עשק. הוּא שְֹכַר שָֹכִיר (שם):
O explotó. Esto se refiere al salario de un trabajador contratado (Sifra).
Rashi on Leviticus 5:43
וכחש בה. שֶׁכָּפַר על אחת מכל אֵלֶּה אשר יעשה האדם לחטא וּלְהִשָּׁבַע עַל שֶׁקֶר לִכְפִירַת מָמוֹן:
Y negó respecto de ello. Que negó una de todas estas cosas que una persona puede hacer pecando, y juró en falso para negar una obligación monetaria.
Rashi on Leviticus 5:44
כי יחטא ואשם. כְּשֶׁיַּכִּיר בְּעַצְמוֹ לָשׁוּב בִּתְשׁוּבָה, וּבְדַעְתּוֹ לְהִתְוַדּוֹת כִּי חָטָא וְאָשֵׁם:
Cuando peque y sea culpable. Cuando reconozca por sí mismo que debe volver en teshuvá, y tenga intención de confesarse porque pecó y se hizo culpable.
Rashi on Leviticus 5:45
בראשו. הוּא הַקֶּרֶן, רֹאשׁ הַמָּמוֹן:
En su cabeza. Es el capital, la suma principal del dinero.
Rashi on Leviticus 5:46
וחמשתיו. רִבְּתָה הַתּוֹרָה חֲמִישִׁיּוֹת הַרְבֵּה לְקֶרֶן אַחַת, שֶׁאִם כָּפַר בַּחֹמֶשׁ וְנִשְׁבַּע וְהוֹדָה, חוֹזֵר וּמֵבִיא חֹמֶשׁ עַל אוֹתוֹ חֹמֶשׁ, וְכֵן מוֹסִיף וְהוֹלֵךְ עַד שֶׁיִּתְמַעֵט הַקֶּרֶן הַנִּשְׁבָּע לוֹ פָּחוֹת מִשָּׁוֶה פְּרוּטָה (בבא קמא ק"ג):
Y sus quintos. La Torá multiplicó muchos quintos para un mismo capital: si negó el quinto, juró y luego confesó, vuelve y trae otro quinto sobre ese quinto, y así sigue añadiendo hasta que el capital sobre el cual juró quede reducido a menos del valor de una perutá (Bavá Kamá 103).
Rashi on Leviticus 5:47
לאשר הוא לו. לְמִי שֶׁהַמָּמוֹן שֶׁלּוֹ (שם):
A quien pertenece. A aquel a quien pertenece el dinero (Bavá Kamá 103).