Sforno on Exodus 1
Sforno on Exodus 1:1
וְאֵלֶּה שְׁמוֹת. אֵלֶּה הַנִּזְכָּרִים בְּכָאן הָיוּ רְאוּיִים לְהִוָּדַע בְּשֵׁם, כִּי כָּל אֶחָד מֵהֶם רָאוּי לִהְיוֹת נֶחְשָׁב אִישׁ עַל שְׁמוֹ הַמּוֹרֶה עַל צוּרָתוֹ הָאִישִׁיִּית. וְאֵלֶּה כָּל יְמֵי חַיֵּיהֶם הָיוּ לִמְאוֹרוֹת, וְלֹא יָצָא הַדּוֹר לְתַרְבּוּת רָעָה. אָמְנָם אַחֲרֵי מוֹתָם לֹא הָיוּ הַצַּדִּיקִים שֶׁבִּבְנֵיהֶם כָּל כָּךְ חֲשׁוּבִים בְּעֵינֵי אֱלֹהִים וְאָדָם.
Y estos son los nombres. Los mencionados aquí eran dignos de ser conocidos por nombre, porque cada uno de ellos era digno de ser considerado una persona por su nombre, que indica su forma individual. Y todos ellos, durante todos los días de su vida, fueron lumbreras, y la generación no salió hacia una mala cultura. Sin embargo, después de su muerte, los justos que hubo entre sus hijos no fueron tan importantes a ojos de Dios y de los hombres.
Sforno on Exodus 1:2
וְכָל הַדּוֹר הַהוּא. כָּל שִׁבְעִים נֶפֶשׁ, שֶׁלֹּא בָא הַדּוֹר לְקִלְקוּל גָּמוּר כָּל יְמֵיהֶם:
Y toda aquella generación. Todas las setenta almas, pues la generación no llegó a una corrupción completa durante todos sus días.
Sforno on Exodus 1:3
פָּרוּ וַיִּשְׁרְצוּ. וְאַחַר שֶׁמֵּתוּ כָּל שִׁבְעִים נֶפֶשׁ נָטוּ לְדַרְכֵי שְׁרָצִים, שֶׁרָצִים לִבְאֵר שַׁחַת, וּבְכֵן.
Fructificaron y se multiplicaron como enjambre. Y después de que murieron todas las setenta almas, se inclinaron hacia los caminos de los reptiles, que corren hacia el pozo de la destrucción; y por eso:
Sforno on Exodus 1:4
וַיָּקָם מֶלֶךְ חָדָשׁ עַל מִצְרָיִם וְכוּ'. אַף עַל פִּי שֶׁהָיָה זִכָּרוֹן מִמֶּנּוּ בְּדִבְרֵי הַיָּמִים לַמְּלָכִים בְּלִי סָפֵק, בִּפְרָט בְּעִנְיַן הַחִדּוּשׁ אֲשֶׁר שָׂם לְחֹק, לֹא עָלְתָה עַל לֵב הַמֶּלֶךְ הֶחָדָשׁ אֶפְשָׁרוּת הֱיוֹתוֹ מִזֶּה הָעָם, וְשֶׁהָיָה עִם זֶה רָאוּי לָשֵׂאת פָּנִים לְעַמּוֹ בַּעֲבוּרוֹ.
Y se levantó un nuevo rey sobre Egipto, etc. Aunque sin duda había memoria de Yosef en las crónicas de los reyes, especialmente respecto de la innovación que estableció como ley, no subió al corazón del nuevo rey la posibilidad de que él hubiera sido de este pueblo, ni que por eso correspondiera favorecer a su pueblo.
Sforno on Exodus 1:5
הָבָה נִתְחַכְּמָה לוֹ. לָבֹא עָלָיו בַּעֲקִיפִין:
Vamos, actuemos astutamente contra él. Para venir contra él de manera indirecta.
Sforno on Exodus 1:6
וְעָלָה מִן הָאָרֶץ. מֵעַצְמוֹ, מִבְּלִי שֶׁנְּגָרְשֵׁם בְּכֹחַ בִּלְתִּי סִבָּה מְבוֹאֶרֶת, לָתֵת אוֹתָנוּ לְשִׁמְצָה בְּקָמֵינוּ. וְזֶה נַעֲשֶׂה "פֶּן יִרְבֶּה, וְהָיָה כִּי תִקְרֶאנָה מִלְחָמָה", כִּי תִקְרֶאנָה רָעוֹת וְצָרוֹת שֶׁל אֵיזוֹ מִלְחָמָה, כְּמוֹ "וַתִּכַל דָּוִד" (שמואל ב יג:לט), נֶפֶשׁ דָּוִד.
Y subirá de la tierra. Por sí mismo, sin que tengamos que expulsarlos por la fuerza sin una causa clara, lo que nos daría mala fama ante nuestros enemigos. Y esto se hizo “no sea que se multiplique, y suceda que haya guerra”, es decir, que ocurran males y angustias propias de alguna guerra, como “David desfalleció” (II Shemuel 13:39), es decir, el alma de David.
Sforno on Exodus 1:7
וְנוֹסַף גַּם הוּא עַל שׂוֹנְאֵינוּ. כִּי בִּהְיוֹתָם נִבְדָּלִים מִמֶּנּוּ בַּמִּילָה וּבַלָּשׁוֹן וּבַדֵּעוֹת הָעִבְרִים, בְּאֹפֶן שֶׁלֹּא יָכְלוּ הַמִּצְרִים לֶאֱכֹל אֶת הָעִבְרִים לֶחֶם (בראשית מג:לב), הֵם לָנוּ לְאוֹיְבִים בְּלִי סָפֵק, וִיגַלּוּ שִׂנְאָתָם אָז בְּעֵת צָרוֹת הַמִּלְחָמָה.
Y también él se unirá a nuestros enemigos. Porque al estar separados de nosotros por la circuncisión, la lengua y las ideas hebreas, de tal modo que los egipcios no podían comer pan con los hebreos (Bereshit 43:32), sin duda son enemigos nuestros, y entonces manifestarán su odio en tiempos de angustias de guerra.
Sforno on Exodus 1:8
לְמַעַן עַנּוֹתוֹ. כְּדֵי שֶׁיַּסְכִּימוּ לָצֵאת אֶל אֶרֶץ אַחֶרֶת.
Para afligirlo. Para que aceptaran salir a otra tierra.
Sforno on Exodus 1:9
וַיִּבֶן עָרֵי מִסְכְּנוֹת. וְהֵם קִבְּלוּ עֲלֵיהֶם לְמַס לִבְנוֹת אֶת הֶעָרִים.
Y edificó ciudades de almacenamiento. Y ellos aceptaron sobre sí, como impuesto, construir las ciudades.
Sforno on Exodus 1:10
וַיַּעֲבִידוּ. כְּשֶׁרָאוּ אוֹתָם מְבַזִּים עַצְמָם לִפְעֻלָּה פְּחוּתָה, שָׂמוּ אוֹתָם לַעֲבָדִים, וְזֶה כִּי כְּפִי מַה שֶׁהָיוּ מוֹסִיפִים חֲטָאַת עַל חֲטָאַת כֵּן אָבְדָה עֲצָתָם, וְיָצְאוּ מֵרָעָה לְרָעָה.
Y los hicieron servir. Cuando vieron que se rebajaban a sí mismos a una labor inferior, los pusieron como esclavos. Y esto fue porque, en la medida en que ellos añadían pecado sobre pecado, así se perdió su consejo, y pasaron de mal en mal.
Sforno on Exodus 1:11
וַיְמָרְרוּ אֶת חַיֵּיהֶם. כַּאֲשֶׁר הוֹסִיפוּ לַחֲטֹא בְּדֵעוֹת וּבְמַעֲשִׂים, כְּמוֹ שֶׁהֵעִיד הַנָּבִיא בְּאָמְרוֹ (יחזקאל כ:ח) "וַיַּמְרוּ בִי וְלֹא אָבוּ לִשְׁמֹעַ אֵלַי, אִישׁ שִׁקּוּצֵי עֵינֵיהֶם לֹא הִשְׁלִיכוּ, וְאֶת גִּלּוּלֵי מִצְרַיִם לֹא עָזָבוּ, וָאֹמַר לִשְׁפֹּךְ חֲמָתִי עֲלֵיהֶם, לְכַלּוֹת אַפִּי בָּהֶם בְּתוֹךְ אֶרֶץ מִצְרָיִם". וְכֵן הָיְתָה יַד צָרֵיהֶם עֲלֵיהֶם הָלוֹךְ וְקָשֶׁה.
Y amargaron sus vidas. Cuando siguieron pecando en ideas y en actos, como testificó el profeta al decir: “Se rebelaron contra Mí y no quisieron escucharme; ninguno arrojó las abominaciones de sus ojos, ni abandonaron los ídolos de Egipto. Entonces dije que derramaría Mi ira sobre ellos, para consumir Mi furor contra ellos en medio de la tierra de Egipto” (Yejezkel 20:8). Y así la mano de sus opresores sobre ellos se fue haciendo cada vez más dura.
Sforno on Exodus 1:12
לַמְיַלְּדוֹת הָעִבְרִיּוֹת. לְאוֹתָן שֶׁהָיוּ בְּעִיר מִצְרַיִם, כִּי אָמְנָם בְּעַם כָּל כָּךְ רַב לֹא הָיוּ שְׁתֵּי מְיַלְּדוֹת בִּלְבָד. אֲבָל אַחַר שֶׁבָּגְדוּ בַמֶּלֶךְ מְיַלְּדוֹת מִצְרַיִם, אַחַר שֶׁדִּבֵּר לָהֶן הַמֶּלֶךְ בְּעַצְמוֹ, לֹא שָׂם לִבּוֹ לִבְטוֹחַ בִּמְיַלְּדוֹת שְׁאָר מְקוֹמוֹת.
A las parteras hebreas. A aquellas que estaban en la ciudad de Egipto, porque ciertamente en un pueblo tan numeroso no había solamente dos parteras. Pero después de que las parteras de Egipto traicionaron al rey, aun después de que el rey mismo les habló, él no se animó a confiar en las parteras de los demás lugares.
Sforno on Exodus 1:13
מַדּוּעַ עֲשִׂיתֶן. שֶׁבְּגַדְתֶּן בִּי, כִּי הִנֵּה כְּשֶׁצִּוִּיתִי לֹא מֵאַנְתֶּם לַעֲשׂוֹת מִצְוֹתִי, וּבָטַחְתִּי בָכֶן שֶׁתָּמִיתוּ הַיְלָדִים, וְתוֹחַלְתִּי נִכְזְבָה.
¿Por qué hicisteis esto? Que me traicionasteis, pues cuando os ordené no os negasteis a cumplir mi orden, y confié en vosotras para que matarais a los niños, pero mi esperanza fue frustrada.
Sforno on Exodus 1:14
וַתְּחַיֶּיןָ אֶת הַיְלָדִים. וְלֹא דַי שֶׁלֹּא עֲשִׂיתֶן מִצְוָתִי לַהֲמִיתָן, כִּי גַם נְתַתֶּם עֵצוֹת לְהַחֲיוֹתָם.
Y dejasteis vivir a los niños. Y no solo no cumplisteis mi orden de matarlos, sino que además disteis consejos para mantenerlos vivos.
Sforno on Exodus 1:15
כִּי חָיוֹת הֵנָּה. בְּקִיאוֹת בִּמְלֶאכֶת הַמְיַלֶּדֶת, וְאִם נֶחְפֹּץ לַעֲשׂוֹת דָּבָר אוֹ לְדַבֵּר שֶׁלֹּא כַהֹגֶן, תִּהְיֶינָה מַרְגִּישׁוֹת בַּדָּבָר וְלֹא תִקְרֶאנָה עוֹד אוֹתָנוּ לְיַלֵּד, וְלַמֶּלֶךְ אֵין שָׁוֶה לְהָמִית אֶחָד אוֹ שְׁנַיִם בִּלְבָד.
Porque son vigorosas. Son expertas en el oficio de partera, y si quisiéramos hacer algo o hablar de forma indebida, se darían cuenta y ya no nos llamarían para asistir los partos. Y al rey no le conviene matar solamente a uno o dos.