Sforno on Numbers 22
Sforno on Numbers 22:1
וירא בלק. אדם מפורסם למלומד מלחמה כאמרו הטוב טוב אתה מבלק בן צפור וכו' ראה שבקש ישראל לעבור בארץ סיחון וכשלא נתן לעבור החרימוהו וראה שנצחו לא בדרך תחבולת מלחמה:
«Balak vio». Balak era una persona famosa y experta en la guerra, como se deduce de: «¿Acaso eres mejor que Balak, hijo de Tzipor?». Observó que Israel había solicitado atravesar la tierra de Sijón y, cuando este no se lo permitió, lo destruyeron. También vio que lo vencieron sin utilizar estrategias militares convencionales.
Sforno on Numbers 22:2
ויגר מואב. אילי מואב שלא נתנו ישראל לעבור כמו שהעיד יפתח באמרו וגם אל ארץ מואב שלח ולא אבה:
«Moav tuvo miedo». Los nobles de Moav habían impedido que Israel atravesara su tierra, como testificó Yiftaj: «También envió a la tierra de Moav, pero no aceptó».
Sforno on Numbers 22:3
כי רב הוא. לא מפני תחבולת מלחמתם:
«Porque era numeroso». Su victoria se debía a su gran número y no a una estrategia militar.
Sforno on Numbers 22:4
ויקץ מואב. המון מואב קצו בחייהם מפני בני ישראל השוללים אותם:
«Moav sintió repulsión». La multitud de Moav llegó a aborrecer su propia vida por temor a los hijos de Israel, que podían saquearlos.
Sforno on Numbers 22:5
עתה. שכבשו ארץ סיחון ועוג:
«Ahora». Ahora que habían conquistado las tierras de Sijón y Og.
Sforno on Numbers 22:6
ילחכו הקהל את כל סביבותינו. להרחיב גבולם ולהבטיחו:
«Esta congregación lamerá todo lo que nos rodea». Lo hará para ampliar y asegurar sus fronteras.
Sforno on Numbers 22:7
ובלק בן צפור. היה נודע לגבור ואיש מלחמה:
«Balak, hijo de Tzipor». Era conocido como hombre poderoso y experto en la guerra.
Sforno on Numbers 22:8
מלך למואב בעת ההיא. ומכל מקום לא מלאו לבו להלחם בישראל כאמרו הרוב רב עם ישראל אם נלחום נלחם בם. ומה שאמר יהושע ויקם בלק בן צפור מלך מואב וילחם בישראל אמר זה על ששכר את בלעם לקלל כמו שבאר באמרו וישלח ויקרא לבלעם:
«Era rey de Moav en aquel momento». A pesar de ello, no tuvo valor para luchar directamente contra Israel, como está escrito: «¿Acaso discutirás con Israel o lucharás contra ellos?». Cuando Yehoshúa dijo: «Balak, hijo de Tzipor, rey de Moav, se levantó y luchó contra Israel», se refería a que contrató a Bilam para maldecirlos, como explicó a continuación: «Envió y llamó a Bilam».
Sforno on Numbers 22:9
אולי אוכל. אחר שתקללהו:
«Tal vez pueda». Después de que tú lo maldigas.
Sforno on Numbers 22:10
נכה בו. אני במלחמה ואתה בקללה:
«Lo golpearemos». Yo mediante la guerra y tú mediante la maldición.
Sforno on Numbers 22:11
אשר תברך מבורך. הנה כחו לא היה לברך אבל היה לקלל בהזכיר עון או בכוון שעה כדברי רבותינו ז"ל ולכן לא שאל ממנו שיברכהו לנצח או שיוכל להתיצב מנגד אבל אמר ידעתי את אשר תברך מבורך לכבודו של בלעם להורות שלא חשב אותו למזיק בלבד:
«A quien bendices es bendecido». Bilam no poseía realmente poder para bendecir, sino para maldecir mencionando una transgresión o calculando el momento de la ira divina, como dijeron nuestros Sabios. Por eso Balak no le pidió que lo bendijera para vencer ni para que pudiera resistir frente a Israel. Dijo: «Sé que a quien bendices es bendecido» para honrar a Bilam y mostrar que no lo consideraba únicamente una persona capaz de hacer daño.
Sforno on Numbers 22:12
וקסמים בידם. כלי הקסם כי קוסם היה בלעם לכוין השעה כאמרו ואת בלעם בן בעור הקוסם הרגו בני ישראל בחרב על חלליהם:
«Y llevaban instrumentos de adivinación en sus manos». Eran herramientas utilizadas para la adivinación, porque Bilam era un hechicero que calculaba el momento apropiado, como está escrito: «Los hijos de Israel mataron con la espada a Bilam, hijo de Beor, el hechicero, junto con sus muertos».
Sforno on Numbers 22:13
כאשר ידבר ה' אלי. כי אכין עצמי לנבואה:
«Conforme a lo que el Eterno me diga». Prepararé mi mente para recibir profecía.
Sforno on Numbers 22:14
מי האנשים האלה עמך. מי הם אצלך שהכינות עצמך לנבואה בעדם לדעת מה תעשה להם האמנם הם אצלך כשואלי עתידות ותרצה לדעת העתיד למען תגיד להם או הם אצלך כמבקשים להשיג איזה מכוון בקללתך ודעתך עתה לשאול רשות אם תעשה חפצם:
«¿Quiénes son estos hombres que están contigo?». ¿Qué relación tienen contigo para que te hayas preparado para recibir profecía por causa de ellos y averiguar qué hacer? ¿Los consideras personas que consultan el futuro y deseas conocerlo para comunicárselo, o personas que buscan conseguir un objetivo mediante tu maldición y ahora deseas pedir permiso para cumplir su voluntad?
Sforno on Numbers 22:15
לא תלך עמהם. אף על פי שלא תקללם לא תלך כדי שלא תתן עיניך בהם לרע כענין אמרם (סנהדרין פרק חלק ובתרא פרק המוכר את הספינה) נתן עיניו בו ונעשה גל של עצמות:
«No vayas con ellos». Aunque no los maldigas, no vayas, para que no fijes sobre ellos tu mirada con intención de hacerles daño, conforme al relato de nuestros Sabios: «Fijó sus ojos sobre él y este se convirtió en un montón de huesos».
Sforno on Numbers 22:16
אם לקרא לך באו האנשים. אם להועץ עמך בלבד כענין קריאי העדה וכענין ואקראה לך להודיעני מה אעשה:
«Si los hombres han venido a llamarte». Si únicamente han venido para pedirte consejo, como en «los convocados de la congregación», y: «Te llamaré para que me informes qué debo hacer».
Sforno on Numbers 22:17
קום לך אתם. להזהירם שלא יחטאו:
«Levántate y ve con ellos». Ve para advertirles que no pequen.
Sforno on Numbers 22:18
כי הולך הוא. שלא היה ענינו בדרך כמי שיוליכוהו אחרים כענין ויקם וילך אחריה אבל היה הולך הוא כבעל הדבר וכמשתדל נגד רצון האל יתברך, כי לא באו לקרוא לו לעצה כלל:
«Porque él iba». No se conducía como alguien acompañado por otros, como en: «Se levantó y fue detrás de ella». Él mismo iba como principal interesado, esforzándose contra la voluntad del Dios bendito, pues aquellos hombres no habían venido únicamente para pedirle consejo.
Sforno on Numbers 22:19
לשטן לו. ענין השטנה הוא התנגד לפעולת איזה פועל כמו ויריבו גם עליה ויקרא שמה שטנה והנה המלאך יוצא להתנגד לבלעם שיהיה דרכו בלתי נכון לפניו אולי ינחש כמנהגו ולא ידחוק את השעה וזה למען לא יחטא ויאבד:
«Para oponerse a él». La oposición consiste en obstaculizar la acción de alguien, como está escrito: «Disputaron también por aquel pozo y llamó su nombre Sitná, oposición». El ángel salió para oponerse a Bilam, haciendo que su camino resultara incorrecto delante de él, con la esperanza de que interpretara la señal mediante su costumbre de adivinar y no intentara forzar el momento. Todo esto tenía como finalidad impedir que pecara y fuera destruido.
Sforno on Numbers 22:20
והוא רוכב על אתונו ושני נעריו עמו. ולפיכך לא ראה את המלאך כאמרם ז"ל (ברכות פרק קמא) שלשה אינם רואים ואינם נזוקים:
«Él montaba sobre su asna y sus dos jóvenes estaban con él». Por ello inicialmente no vio al ángel, conforme al dicho de nuestros Sabios: cuando son tres, no ven a los seres dañadores ni reciben daño de ellos.
Sforno on Numbers 22:21
ותלך בשדה. ואז עזב שני נעריו ושרי מואב ובכן לא הרגישו ענינו בעסקי האתון:
«La asna se desvió hacia el campo». En ese momento dejó atrás a sus dos jóvenes y a los príncipes de Moav, por lo que no percibieron lo sucedido entre él y la asna.
Sforno on Numbers 22:22
ויפתח ה' את פי האתון. נתן בה כח לדבר כענין ה' שפתי תפתח. וכל זה היה כדי שיתעורר בלעם לשוב בתשובה בזכרו כי מה' מענה לשון גם לבלתי מוכן כל שכן שיוכל להסירו מן המוכן כרצונו וכל זה כדי שלא יאבד איש כמוהו:
«El Eterno abrió la boca de la asna». Le concedió la capacidad de hablar, como en: «Eterno, abre mis labios». Todo esto sucedió para que Bilam despertara y realizara teshuvá, recordando que la respuesta de la lengua procede del Eterno incluso en un ser no preparado para hablar. Con mayor razón, Dios podía retirar la capacidad de hablar de quien sí estaba preparado, conforme a Su voluntad. Todo esto se hizo para evitar la destrucción de un hombre como Bilam.
Sforno on Numbers 22:23
ההסכן הסכנתי. והיה ראוי לך לחשוב מאחר שאין זה מנהגי שלא קרה לך כל זה בזה הדרך אלא להורות שלא יצלח שאף על פי שאין נחש יש סימן:
«¿Acaso acostumbro a hacerte esto?». Deberías haber pensado que, puesto que este no es mi comportamiento habitual, todo lo sucedido en este camino venía a enseñarte que tu misión no tendría éxito. Aunque no debas practicar adivinación, podías reconocer una señal.
Sforno on Numbers 22:24
על מה הכית את אתונך. כי בראותך אלה האותות היה לך לשער שהליכתך בלתי רצויה והיא לא תצלח:
«¿Por qué golpeaste a tu asna?». Al contemplar aquellas señales deberías haber comprendido que tu viaje no era deseado y que no tendría éxito.
Sforno on Numbers 22:25
זה שלש רגלים. ואיך הקשית ערפך שלש פעמים לדחוק את השעה:
«Estas tres veces». ¿Cómo endureciste tu cerviz tres veces, intentando forzar el momento?
Sforno on Numbers 22:26
הנה אנכי יצאתי לשטן. הנה אני עשיתי האפשר להתנגד לדרכך בזה האופן לטובתך:
«Yo he salido para oponerme». He hecho todo lo posible para resistir tu camino de esta manera, por tu propio bien.
Sforno on Numbers 22:27
כי ירט הדרך לנגדי. ירט מן ורטט החזיקה כמו ותרץ את גלגלתו (שופטים ט, נג) מן רצץ. אמר הנה יצאתי לשטן וענין ההשטנה היה כי יחריד הדרך כל מה שכנגדי כענין לא ראו את המראה אבל חרדה גדולה נפלה עליהם וכל זה לא הספיק להחריד אותך כי הכבדת לבך:
«Porque el camino se estremecía contra mí». La palabra significa temblar o estremecerse. Dijo: he salido para oponerme y la forma de la oposición consistió en hacer que todo el camino situado frente a mí se estremeciera, como está escrito: «Ellos no vieron la visión, pero cayó sobre ellos un gran temblor». Aun así, todo esto no fue suficiente para estremecerte, porque endureciste tu corazón.
Sforno on Numbers 22:28
ותראני האתון ותט לפני. ועם זה הנה קרה לך שהאתון נטתה מפני שלש פעמים ואיך לא שתה לבך גם לזאת:
«La asna me vio y se apartó delante de mí». La asna se apartó delante de mí tres veces. ¿Cómo no prestaste atención ni siquiera a esto?
Sforno on Numbers 22:29
אולי נטתה מפני. היה לך לחשוב שאולי נטתה מפני שכבר ידעת שיש לפני האל יתברך איזה מדבר טוב על ישראל:
«Tal vez se apartó delante de mí». Deberías haber pensado que quizá se apartaba delante de mí, pues ya sabías que ante el Dios bendito existía alguien que hablaba favorablemente acerca de Israel.
Sforno on Numbers 22:30
כי עתה גם אותכה הרגתי ואותה החייתי. והטעם שאמרתי על מה הכית כמאשים הוא כי אמנם עתה הראית לדעת שגם שהייתי הורג אותך ומחיה אותה באופן שהיית מכיר שלא היה זה מקרה כלל מכל מקום לא היית נמנע מלכת כמוסר עצמו למיתה לעבור על רצון קונו שאין לך משומד גדול מזה:
«Ahora también te habría matado y a ella habría dejado con vida». La razón por la que te pregunté acusadoramente «¿por qué golpeaste?» es que ahora has demostrado que, aunque te hubiera matado y dejado a ella con vida, de manera que reconocieras que no se trataba de una casualidad, aun así no habrías dejado de ir. Estabas dispuesto a entregar tu vida para transgredir la voluntad de tu Creador. No existe apostasía mayor que esa.
Sforno on Numbers 22:31
חטאתי. להקשות עורף:
«He pecado». He pecado al endurecer mi cerviz.
Sforno on Numbers 22:32
כי לא ידעתי. והיה לי לחוש לזה:
«Porque no sabía». Sin embargo, debería haber sospechado que algo semejante estaba sucediendo.
Sforno on Numbers 22:33
ועתה אם רע בעיניך. שאתה אולי מלאך מליץ על ישראל:
«Ahora, si es malo ante tus ojos». Tal vez tú eres un ángel que defiende a Israel.
Sforno on Numbers 22:34
אשובה לי. כדי שלא לעשות דבר נגד רצונך אף על פי שהאל יתברך נתן לי רשות:
«Regresaré». Regresaré para no actuar contra tu voluntad, aunque el Dios bendito me haya concedido permiso.
Sforno on Numbers 22:35
לך עם האנשים. לא תלך כבעל הדבר אבל כהולך עמם ולבקשתם שלא תאבד:
«Ve con los hombres». No vayas como principal interesado, sino como alguien que simplemente camina con ellos y responde a su petición, para que no seas destruido.
Sforno on Numbers 22:36
ואפס את הדבר. ועם כל זה איני חושש שתעשה נגד רצוני כי אמנם לא תוכל לעשות אלא מה שאומר לך:
«Pero únicamente la palabra…». A pesar de todo, no temo que actúes contra Mi voluntad, porque solamente podrás hacer aquello que Yo te ordene.
Sforno on Numbers 22:37
ויצא לקראתו. לכבדו שידע שהיה גס רוח, כמו שהעידו רבותינו ז"ל:
«Salió a su encuentro». Lo hizo para honrarlo, porque sabía que era arrogante, como testificaron nuestros Sabios.
Sforno on Numbers 22:38
הנה באתי אליך. אף על פי שהייתי בא אליך אז כדברך מה הייתי מועיל לך וגם כן עתה:
«He venido a ti». Aunque hubiera acudido entonces, como me pediste, ¿de qué te habría servido? Tampoco ahora puedo ayudarte por mí mismo.
Sforno on Numbers 22:39
היכול אוכל דבר מאומה. כלום אני יכול לדבר כמנהג כל מדבר רצוניי:
«¿Acaso puedo decir algo?». ¿Puedo acaso hablar como cualquier persona que pronuncia voluntariamente aquello que desea?
Sforno on Numbers 22:40
הדבר אשר ישים אלהים בפי אותו אדבר. כענין רוח אלהים דבר בי ובאופן זה לא אהיה אני המדבר:
«La palabra que Dios coloque en mi boca, esa hablaré». Será semejante a: «El espíritu de Dios habló por medio de mí». En ese caso, no seré realmente yo quien hable.
Sforno on Numbers 22:41
וישלח לבלעם. למנחת כבוד מלבד ארוחתו להשביע עין גאותו:
«Envió presentes a Bilam». Le envió un obsequio honorífico, aparte de su comida, para satisfacer su mirada arrogante.
Sforno on Numbers 22:42
וירא משם קצה העם. כדי לתת עיניו בם כענין ויפן אחריו ויראם ויקללם וההפך ויראהו ה' את כל הארץ כדי שיברך לפני מותו:
«Desde allí vio un extremo del pueblo». Lo llevó allí para que fijara sobre ellos su mirada con intención de dañarlos, como está escrito: «Se volvió, los vio y los maldijo». Lo contrario sucedió cuando «el Eterno mostró a Moshé toda la tierra», para que la bendijera antes de su muerte.