Kitzur Shulchan Arukh 77
Kitzur Shulchan Arukh 77:1
מִצְוַת עֲשֵׂה מִן הַתּוֹרָה לְקַדֵּשׁ אֶת יוֹם הַשַׁבָּת בִּדְבָרִים, שֶׁנּאֱמַר זָכוֹר אֶת יוֹם הַשַׁבָּת לְקַדְשׁוֹ, כְּלוֹמַר זָכְרֵהוּ זְכִירַת שַׁבָּת בַּקִדּוּשׁ. וְצָרִיךְ לְזָכְרֵהוּ בִּכְנִיסָתוֹ בְּקִדּוּשׁ וְגַם בִּיצִיאָתוֹ בַּהַבְדָּלָה. וְתִקְּנוּ חֲכָמִים שֶׁתְּהֵא זְכִירָה עַל כּוֹס יַיִן, בֵּין בִּכְנִיסָתוֹ בֵּין בִּיצִיאָתוֹ (רע"א).
Es un precepto positivo de la Torá santificar verbalmente el día de Shabat, como está escrito: «Recuerda el día de Shabat para santificarlo».
Esto significa recordar Shabat mediante Kidush.
Debe recordarse al comenzar mediante Kidush y también al terminar mediante Havdalá.
Los Sabios establecieron que esta mención se realizara sobre una copa de vino, tanto al comenzar como al concluir Shabat. —Capítulo 271.
Kitzur Shulchan Arukh 77:2
יְכוֹלִין לְקַדֵּשׁ וְלֶאֱכוֹל אַף עַל פִּי שֶׁעֲדַיִן אֵינוֹ לַיְלָה. אַךְ הַנּוֹהֲגִין כָּל יְמוֹת הַחֹל לְהִתְפַּלֵּל מַעֲרִיב בִּזְמַנָּהּ וּבְשַׁבָּת מַקְדִּימִין (כְּמוֹ שֶׁכָּתַבְתִּי בְּסִימָן שֶׁלִפְנֵי זֶה), אֵלּוּ אֲסוּרִין לֶאֱכוֹל מִשֶּׁהִגִּיעַ חֲצִי שָׁעָה קֹדֶם צֵאת הַכּוֹכָבִים. וְלָכֵן אִם אֵין יוֹתֵר מֵחֲצִי שָׁעָה עַד הַלַּיְלָה, צְרִיכִין לְהַמְתִּין עַד הַלַּיְלָה, וְאָז יִקְרְאוּ תְּחִלָּה שָׁלֹשׁ פָּרָשִׁיּוֹת שֶׁל קְרִיאַת שְׁמַע, וְאַחַר כָּךְ יְקַדֵּשׁ. וְאָסוּר לִטְעֹם כְּלוּם וַאֲפִלּוּ מַיִם קֹדֶם קִדּוּשׁ.
Se puede recitar Kidush y comer aunque todavía no haya anochecido.
Sin embargo, quienes durante todos los días de semana rezan Arvit en su tiempo y solamente en Shabat lo adelantan, como se explicó en el capítulo anterior, no pueden comenzar a comer desde media hora antes de la salida de las estrellas.
Por eso, si faltan menos de treinta minutos para la noche, deben esperar hasta que anochezca. Entonces leerán primero las tres secciones de Keriat Shemá y después harán Kidush.
Está prohibido probar cualquier cosa, incluso agua, antes de Kidush.
Kitzur Shulchan Arukh 77:3
מִצְוָה לְקַדֵּשׁ עַל יַיִן יָשָׁן, וּמִצְוָה לִבְרוֹר יַיִן יָפֶה. וְאִם אֶפְשָׁר, יֵשׁ לְהַדֵּר אַחַר יַיִן אָדֹם. וּבְמָקוֹם שֶׁאֵין יַיִן כָּשֵׁר כָּרָאוּי מָצוּי, מְקַדְּשִׁין גַּם עַל יַיִן צִמּוּקִים (עַיֵן לעֵיל סִימָן נ"ג סָעִיף ו). וַיְכֻלּוּ, יֵשׁ לוֹמַר מְעֻמָּד. וּמִסְתַּכֵּל בַּנֵּרוֹת, וְאַחַר כָּךְ יֵשֵׁב. וּמִסְתַּכֵּל בַּכּוֹס וּמְבָרֵךְ בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן וַאֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ וְכוּ'. וְאִם אֵין לוֹ יַיִן, מְקַדְּשִׁין עַל הַפַּת וְלֹא עַל שְׁאָר מַשְׁקִין (רע"א רע"ב).
Es una mitzvá hacer Kidush con vino añejo y escoger un vino de buena calidad.
Cuando sea posible, es preferible utilizar vino tinto.
En un lugar donde no se encuentra vino apropiadamente kasher, también puede hacerse Kidush con vino de pasas. Véase anteriormente, capítulo 53, inciso 6.
Vayejulú debe decirse de pie. Se miran las velas y después se toma asiento.
Luego se mira la copa y se recitan las bendiciones Boré Perí Hagafen y «Quien nos santificó…».
Si no tiene vino, se hace Kidush sobre pan, pero no sobre otras bebidas. —Capítulos 271 y 272.
Kitzur Shulchan Arukh 77:4
גַּם הַנָּשִׁים חַיָּבוֹת בְּקִדּוּשׁ. עַל כֵּן יִשְׁמְעוּ הֵיטֵב אֶת הַקִּדּוּשׁ וְיַעֲנוּ אָמֵן, אֲבָל בָּרוּךְ הוּא וּבָרוּךְ שְׁמוֹ לֹא יֹאמְרוּ (עַיֵן לְעֵיל סִימָן ו' סָעִיף ט). וְקָטֹן אֲפִלּוּ הוּא בֶּן שְׁלֹשׁ עֶשְׂרֵה שָׁנָה, אִם אֵינוֹ יָדוּעַ שֶׁהֵבִיא שְׁתֵּי שְׂעָרוֹת, אֵינוֹ מוֹצִיא אֶת הָאִשָּׁה, וְלָכֵן תְּקַדֵּשׁ הָאִשָּׁה בְּעַצְמָהּ. וְאִם אֵינָהּ יוֹדַעַת, תֹּאמַר עִם הַקָּטֹן מִלָּה בְּמִלָּה. וְגַם אִם שׁוֹמַעַת אֶת הַקִּדּוּשׁ מִן הַבַּעַל אוֹ מֵאִישׁ אַחֵר, יוֹתֵר נָכוֹן הוּא שֶׁתֹּאמַר עִם הַמְּקַדֵּשׁ מִלָּה בְּמִלָּה (עַיֵן דָּגוּל מֵרְבָבָה. וְעַיֵּן בְּשׁלְחָן עָרוּךְ הַתַּנְיָא). (אִם יֵשׁ כַּמָה בַּעֲלֵי בָתִּים בְּבַיִת אֶחָד, אֵיךְ יִתְנַהֲגוּ בַּקִּדּוּשׁ, עַיֵן לְקַמָּן סִימָן קל"ה סָעִיף ו') (רע"א).
Las mujeres también están obligadas en Kidush.
Por eso deben escucharlo atentamente y responder amén, pero no deben decir «Bendito sea Él y bendito sea Su nombre». Véase anteriormente, capítulo 6, inciso 9.
Un menor, aunque tenga trece años, mientras no se sepa que ha desarrollado dos cabellos de madurez, no puede hacer cumplir a una mujer.
Por eso la mujer debe recitar Kidush por sí misma.
Si no sabe hacerlo, debe repetir junto con el menor palabra por palabra.
Incluso cuando escucha Kidush de su esposo o de otro hombre, es más correcto que diga junto con quien recita Kidush cada palabra. Véase Dagul Merevavá y Shulján Aruj HaTania.
Respecto de cómo deben proceder varias familias que viven en una misma casa, véase más adelante, capítulo 135, inciso 6. —Capítulo 271.
Kitzur Shulchan Arukh 77:5
יַיִן שֶׁנִּתְחַמֵּץ, אֵין מְקַדְּשִׁין עָלָיו. וְכֵן יַיִן שֶׁיֵּשׁ לוֹ רֵיחַ רָע, אַף עַל פִּי שֶׁלֹּא נִתְחַמֵּץ, אֶלָּא רֵיחוֹ וְטַעֲמוֹ יַיִן, שֶׁמְבָרְכִין עָלָיו בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן, רַק שֶׁמַּסְרִיחַ קְצָת מֵחֲמַת שֶׁהָיָה בִּכְלִי מָאוּס, וְכֵן אִם הוּא מֵרִיחַ אַחַר הֶחָבִית (תוספת שַׁבָּת בשם ש"א) אֵין מְקַדְּשִׁין עָלָיו. וְכֵן יַיִן שֶׁעָמַד מְגֻלֶּה אֵיזֶה שָׁעוֹת (אַף עַל גַב דְּהָאִידְנָא לָא קָפְּדֵינָן אַגִלּוּי), אֵין מְקַדְּשִׁין עָלָיו מִשּׁוּם הַקְרִיבֵהוּ נָא לְפֶחָתֶךָ הֲיִרְצְךָ אוֹ הֲיִשָּׂא פָּנֶיךָ. יַיִן שֶׁיֵּשׁ בּוֹ קְמָחִין, יֵשׁ לְסַנְּנוֹ. וְאִם אִי אֶפְשָׁר לְסַנְּנוֹ, מְקַדְּשִׁין עָלָיו כָּךְ. אֲבָל אִם יֵשׁ עָלָיו קְרוּם לָבָן, אֵין מְקַדְּשִׁין עָלָיו דְּמִסְּתָמָא פָּג טַעֲמוֹ.
No se hace Kidush sobre vino avinagrado.
Tampoco sobre vino de mal olor, aunque no se haya avinagrado y todavía conserve olor y sabor a vino, de modo que se recite sobre él Boré Perí Hagafen, si adquirió un olor desagradable por haber permanecido en un recipiente repulsivo.
Asimismo, no se hace Kidush sobre vino que tenga olor a barril.
El vino que permaneció descubierto durante varias horas tampoco debe utilizarse para Kidush, aunque actualmente no seamos estrictos respecto de bebidas descubiertas, debido al principio: «Preséntalo, por favor, a tu gobernador: ¿lo aceptará o te mostrará favor?».
Si el vino contiene partículas, debe filtrarse.
Cuando no sea posible filtrarlo, puede utilizarse así.
Pero si tiene una película blanca en su superficie, no debe emplearse para Kidush, pues probablemente su sabor se ha deteriorado.
Kitzur Shulchan Arukh 77:6
מְקַדְּשִׁין עַל יַיִן מְבֻשָּׁל וְעַל יַיִן שֶׁיֵּשׁ בּוֹ דְּבָשׁ. אַךְ יֵשׁ אוֹמְרִים, שֶׁאֵין מְקַדְּשִׁין עֲלֵיהֶם, כֵּיוָן דְּאֵינָן רְאוּיִין לַמִּזְבֵּחַ. עַל כֵּן אִם אֶפְשָׁר, יֵשׁ לְהַדֵּר אַחַר יַיִן אַחֵר (ער"ב).
Puede hacerse Kidush sobre vino cocido y sobre vino que contiene miel.
Sin embargo, algunas autoridades sostienen que no debe hacerse Kidush con ellos, porque no son aptos para el altar.
Por eso, cuando sea posible, es preferible buscar otro vino. —Capítulo 272.
Kitzur Shulchan Arukh 77:7
הַכּוֹס צָרִיךְ לִהְיוֹת שָׁלֵם וְנָקִי. וְכָל הַדִּינִים שֶׁהֵן בַּכּוֹס שֶׁל בִּרְכַּת הַמָּזוֹן (לְעֵיל סִימָן מ"ה סָעִיף ג' וְסָעִיף ד') יֵשׁ גַּם בַּכּוֹס שֶׁל קִדּוּשׁ בֵּין בַּיּוֹם בֵּין בַּלַּיְלָה, וְכֵן בַּכּוֹס שֶׁל הַבְדָּלָה. וְטוֹב לְקַדֵּשׁ בַּלַּיְלָה עַל כּוֹס גָּדוֹל שֶׁיְשַׁיֵּר מִמֶּנּוּ לְקִדּוּשׁ הַיּוֹם וּלְהַבְדָּלָה.
La copa debe estar completa y limpia.
Todas las leyes que se aplican a la copa de Birkat Hamazón —véase anteriormente, capítulo 45, incisos 3 y 4— se aplican también a la copa de Kidush, tanto de día como de noche, y a la copa de Havdalá.
Es bueno hacer el Kidush nocturno sobre una copa grande, de manera que quede vino para el Kidush del día y para Havdalá.
Kitzur Shulchan Arukh 77:8
הַחַלּוֹת תִּהְיֶינָה מְכֻסּוֹת בִּשְׁעַת קִדּוּשׁ. וַאֲפִלּוּ הוּא מְקַדֵּשׁ עֲלֵיהֶן, תִּהְיֶינָה מְכֻסּוֹת בִּשְׁעַת קִּדּוּשׁ זֵכֶר לַמָּן שֶׁהָיָה מְכֻסֶּה בְּטַל מִלְּמַטָּה וּמִלְמַעְלָה.
Las jalot deben estar cubiertas durante Kidush.
Incluso cuando se hace Kidush sobre ellas, deben permanecer cubiertas durante su recitación, en recuerdo del maná, que estaba cubierto de rocío por debajo y por encima.
Kitzur Shulchan Arukh 77:9
הַמְקַדֵּשׁ, יִשְׁתֶּה מִן הַכּוֹס לְכָל הַפָּחוֹת כִּמְלֹא לֻגְמָיו בְּלִי הֶפְסֵק. וּמִצְוָה שֶׁיִּטְעֲמוּ כֻּלָּם מִכּוֹס שֶׁל בְּרָכָה. מִי שֶׁאֵינוֹ שׁוֹתֶה יַיִן מֵחֲמַת גֶּדֶר אוֹ מֵחֲמַת שֶׁמַּזִּיק לוֹ וְכַדּוֹמֶה, אֵין לוֹ לְקַדֵּשׁ עַל הַיַּיִן עַל סְמַךְ שֶׁיִּשְׁתּוּ הַמְסֻבִּין (רעא רעב).
Quien recita Kidush debe beber de la copa, como mínimo, la cantidad de melo lugmav sin interrupción.
Es una mitzvá que todos prueben de la copa de bendición.
Quien no bebe vino como medida de abstinencia, porque le perjudica o por una razón semejante, no debe hacer Kidush sobre vino confiando en que los demás comensales lo beberán. —Capítulos 271 y 272.
Kitzur Shulchan Arukh 77:10
יַיִן שֶׁל קִדּוּשׁ, לְפִי שֶׁהוּא מִצָּרְכֵי הַסְּעוּדָּה, אֵינוֹ טָעוּן בְּרָכָה לְאַחֲרָיו, דְּבִרְכַּת הַמָּזוֹן פּוֹטַרְתּוֹ. אַךְ יֵשׁ פּוֹסְקִים דִּסְבִירָא לְהוּ, דְּאֵינוֹ פּוֹטַרְתּוֹ. עַל כֵּן אִם אֶפְשָׁר, יֵשׁ לוֹ לְהַדֵּר, שֶׁלְּאַחַר בִּרְכַּת הַמָּזוֹן יְבָרֵךְ עַל כּוֹס יַיִן וְיִשְׁתֶּה רְבִיעִית, וִיבָרֵךְ בְּרָכָה אַחֲרוֹנָה לִפְטוֹר גַּם אֶת הַכּוֹס שֶׁל קִדּוּשׁ.
Puesto que el vino de Kidush forma parte de las necesidades de la comida, en principio no requiere una bendición posterior, porque Birkat Hamazón lo exime.
Sin embargo, algunas autoridades sostienen que Birkat Hamazón no lo exime.
Por eso, cuando sea posible, es preferible que después de Birkat Hamazón bendiga sobre otra copa de vino, beba un reviit y recite la bendición posterior, teniendo también la intención de eximir la copa de Kidush.
Kitzur Shulchan Arukh 77:11
עַל הַיַּיִן שֶׁבְּתוֹךְ הַסְּעוּדָּה אֵינוֹ צָרִיךְ לְבָרֵךְ, שֶׁנִּפְטַר בְּבִרְכַּת בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֵן שֶׁבַּקִּדּוּשׁ (ער"ב).
No es necesario recitar otra bendición sobre el vino bebido durante la comida, porque quedó exento mediante Boré Perí Hagafen de Kidush. —Capítulo 272.
Kitzur Shulchan Arukh 77:12
קִדֵּשׁ עַל הַכּוֹס סָבַר שֶׁהוּא יַיִן, וְאַחַר כָּךְ נִמְצָא שֶׁהוּא מַיִם אוֹ שְׁאָר מַשְׁקֶה, יַחֲזוֹר וִיקַדֵּשׁ עַל הַיָיִן. וְאִם עָמַד לְפָנָיו יַיִן עַל הַשֻּׁלְחָן. וְהָיְתָה דַּעְתּוֹ לִשְׁתּוֹת יַיִן גַּם בְּתוֹךְ הַסְּעוּדָּה, אֵינוֹ צָרִיךְ לְקַדֵּשׁ שֵׁנִית, דַּהֲוֵי כְּאִלּוּ קִדֵּשׁ עַל הַיַּיִן. וְאִם לֹא הָיָה יַיִן לְפָנָיו עַל הַשֻּׁלְחָן, אֲבָל הָיָה יַיִן בְּבֵיתוֹ וְהָיְתָה דַּעְתּוֹ לִשְׁתּוֹת בְּתוֹךְ הַסְּעוּדָּה, אֵין צָרִיךְ לְבָרֵךְ בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן, אֶלָּא אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ וְכוּ' (וְעַיֵּן לְעֵיל סִימָן נ"ו סָעִיף ז'), וְאִם הָיָה הַכּוֹס שֶׁל שֵׁכָר אוֹ מֵי דְבַשׁ (מעד) בְּמָקוֹם שֶׁהוּא חֲמַר מְדִינָה (עַיֵן לְעֵיל סִימָן מ"ה סָעִיף א'), בְּכָל אֹפֶן אֵין צָרִיךְ לְקַדֵּשׁ שֵׁנִית, אֶלָּא יְבָרֵךְ שֶׁהַכֹּל וְיִשְׁתֶּה. וּבִמְקוֹמוֹת שֶׁנּוֹהֲגִין לְקַדֵּשׁ אַחַר נְטִילַת יָדַיִם קֹדֶם בְּצִיעַת הַפַּת, גַּם כֵּן אֵין צָרִיךְ לַחֲזוֹר וּלְקַדֵּשׁ, אֶלָּא מְבָרֵךְ הַמּוֹצִיא. וַהֲוֵי כְּאִלּוּ קִדֵּשׁ עַל הַפַּת (רע"א).
Si hizo Kidush sobre una copa pensando que contenía vino y después descubrió que era agua u otra bebida, debe volver a hacer Kidush sobre vino.
Si había vino ante él sobre la mesa y tenía intención de beber vino también durante la comida, no necesita repetir Kidush, porque se considera como si lo hubiera realizado sobre ese vino.
Si no había vino ante él sobre la mesa, pero había vino en su casa y tenía intención de beberlo durante la comida, no necesita repetir Boré Perí Hagafen, sino solamente la bendición «Quien nos santificó…». Véase anteriormente, capítulo 56, inciso 7.
Si la copa contenía cerveza o hidromiel en un lugar donde esa bebida se considera jamar mediná, en cualquier caso no necesita repetir Kidush. Debe recitar Shehakol y beberla.
En los lugares donde se acostumbra hacer Kidush después del lavado de manos y antes de cortar el pan, tampoco necesita repetir Kidush. Recita Hamotzí, y se considera como si hubiera hecho Kidush sobre el pan. —Capítulo 271.
Kitzur Shulchan Arukh 77:13
גַּם בַּיּוֹם בִּסְעוּדַּת שַׁחֲרִית צָרִיךְ לְקַדֵּשׁ עַל הַכּוֹס, דְּהַיְנוּ שֶׁמְבָרֵךְ עָלָיו בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן, וְזֶהוּ הַקִּדּוּשׁ. וְגַם נָשִׁים חַיָּבוֹת בְּקִדּוּשׁ זֶה (פרמ"ג). וְגַם קֹדֶם קִדּוּשׁ זֶה, אָסוּר לִטְעֹם כְּלוּם, וַאֲפִלּוּ מַיִם, כְּמוֹ בְּקִדּוּשׁ הַלַּיְלָה (וְעַיֵּן לְעֵיל סִימָן ח' סָעִיף ב') וּמִצְוָה מִן הַמֻּבְחָר שֶׁיִּהְיֶה קִדּוּשׁ זֶה גַּם כֵּן עַל הַיַּיִן דַּוְקָא. וְאִם חָבִיב לוֹ יַיִן שָׂרָף וּמְקַדֵּשׁ עָלָיו, גַּם כֵּן יוֹצֵא, אַךְ שֶׁיְהֵא הַכּוֹס מַחֲזִיק רְבִיעִית, וְיִשְׁתֶּה מְלֹא לֻגְמָיו בְּלִֹי הֶפְסֵק וְאִם מְקַדֵּשׁ עַל הַיַּיִן וְרוֹצֶה לִשְׁתּוֹת גַּם יַיִן שָׂרָף אוֹ קַאפֶע, (עַיֵּן לְעֵיל סִימָן מ"ט סָעִיף ו').
También durante el día, en la comida de la mañana, debe hacerse Kidush sobre una copa.
Se recita sobre ella Boré Perí Hagafen, y esta bendición constituye el Kidush.
Las mujeres también están obligadas en este Kidush. —Perí Megadim.
Antes de este Kidush también está prohibido probar cualquier cosa, incluso agua, igual que antes del Kidush nocturno. Véase anteriormente, capítulo 8, inciso 2.
La forma óptima de cumplir la mitzvá es hacerlo específicamente sobre vino.
Si prefiere aguardiente y hace Kidush sobre él, también cumple, siempre que la copa contenga un reviit y beba un melo lugmav sin interrupción.
Si hace Kidush sobre vino y desea beber también aguardiente o café, véase anteriormente, capítulo 49, inciso 6.
Kitzur Shulchan Arukh 77:14
בֵּין בַּלַּיְלָה בֵּין בַּיּוֹם, אֵין קִדּוּשׁ אֶלָּא בִּמְקוֹם סְעוּדָּה, שֶׁנֶּאֱמַר, וְקָרָאתָ לַשַׁבָּת עֹנֶג, וְדָרְשׁוּ רַבּוֹתֵינוּ זִכְרוֹנָם לִבְרָכָה, בְּמָקוֹם שֶׁאַתָּה קוֹרֵא לַשַׁבָּת, כְּלוֹמַר, קְרִיאָה דְּקִדּוּשׁ, שָׁם יְהֵא עֹנֶג. וְאִם קִדֵּשׁ בְּבַיִת זֶה וְאוֹכֵל בְּבַיִת אַחֵר, אֲפִלּוּ אִם בִּשְׁעַת קִדּוּשׁ הָיָה בְּדַעְתוֹ כֵּן, אֵינוֹ יוֹצֵא יְדֵי קִדּוּשׁ, וְגַם צָרִיךְ לֶאֱכוֹל מִיָּד לְאַחַר הַקִּדּוּשׁ. וְאִם לֹא אָכַל מִיָּד לְאַחַר הַקִּדּוּשׁ, לֹא יָצָא יְדֵי קִדּוּשׁ. וּבַיּוֹם אַף שֶׁאֵינוֹ רוֹצֶה לֶאֱכוֹל מִיָּד סְעוּדָּה קְבוּעָה, יָכוֹל לְקַדֵּשׁ וְלֶאֱכוֹל קְצָת פַּת כִּיסָנִין, וְאָז צָרִיךְ לִשְׁתּוֹת מִן הַכּוֹס רְבִיעִית, כְּדֵי לְבָרֵךְ בְּרָכָה עַל הַמִּחְיָה וְעַל פְּרִי הַגָּפֶן. וְזֹאת יָכוֹל לַעֲשׂוֹת גַּם קֹדֶם מוּסָף אִם לִבּוֹ חָלוּשׁ (עַיֵן סָעִיף שֶׁאַחַר זֶה) וּמוֹהֵל שֶׁהוּא צָרִיךְ לְבָרֵךְ עַל כּוֹס הַמִּילָה וַעֲדַיִן לֹא קִדֵּשׁ, יִשְׁתֶּה מִן הַכּוֹס כִּמְלֹא לֻגְמָיו וְעוֹד רְבִיעִית (עַיֵן סִימָן שֶלִפְנֵי זֶה סָעִיף ח').
Tanto de noche como de día, Kidush solamente es válido en el lugar de la comida, como está escrito: «Llamarás al Shabat deleite».
Nuestros Sabios, de bendita memoria, explicaron: en el lugar donde llamas al Shabat —es decir, mediante la proclamación de Kidush— debe encontrarse también el deleite.
Si hace Kidush en una casa y come en otra, aunque al hacer Kidush tuviera esa intención, no cumple su obligación.
También debe comer inmediatamente después de Kidush. Si no comió inmediatamente, no cumplió Kidush.
Durante el día, aunque no desee comer enseguida una comida completa, puede hacer Kidush y comer un poco de pat kisnin.
En tal caso debe beber un reviit de la copa, para poder recitar después Al Hamijyá y Al Perí Hagafen.
También puede hacerlo antes de Musaf cuando se siente débil. Véase el inciso siguiente.
Un mohel que debe bendecir sobre la copa del brit milá y todavía no ha hecho Kidush debe beber de la copa un melo lugmav y además un reviit. Véase el capítulo anterior, inciso 8.
Kitzur Shulchan Arukh 77:15
מֻתָּר לִטְעֹם אַחַר תְּפִלַּת שַׁחֲרִית קֹדֶם תְּפִלַּת מוּסָף. וּטְעִימָה, הַיְנוּ פַּת כַּבֵּיצָה וְלֹא יוֹתֵר. וּפֵרוֹת, אֲפִלּוּ הַרְבֵּה, כְּדֵי לִסְעוֹד אֶת הַלֵּב, וּבִלְבַד שֶׁיְקַדֵּשׁ תְּחִלָּה וְיִשְׁתֶּה כִּמְלֹא לֻגְמָיו וְעוֹד רְבִיעִית יַיִן, (דִּלְעֵת הַצֹּרֶךְ סַמְכִינָן, דְּזֹאת הֲוֵי קִדּוּשׁ בִּמְקוֹם סְעוּדָּה), אוֹ יִשְׁתֶּה רְבִיעִית יַיִן וְיֹאכַל כַּזַּיִת מֵחֲמֵשֶׁת מִינֵי דָּגָן (רע"ג רפ"ו).
Está permitido probar algo después de Shajarit y antes de Musaf.
«Probar» significa comer pan hasta la cantidad de un huevo, pero no más.
Puede comer incluso abundantes frutas para fortalecerse, siempre que primero haga Kidush y beba un melo lugmav y además un reviit de vino.
En caso de necesidad se confía en que esto constituye Kidush en el lugar de la comida.
También puede beber un reviit de vino y comer un kezait de alguna de las cinco especies de cereal. —Capítulos 273 y 286.
Kitzur Shulchan Arukh 77:16
כָּל אָדָם מִיִשְֹרָאֵל בֵּין אִישׁ אוֹ אִשָּׁה, חַיָּבִים לֶאֱכֹל בְּשַׁבָּת שָׁלֹשׁ סְעוּדּוֹת, אַחַת בַּלַּיְלָה וּשְׁתַּיִם בַּיּוֹם. וְחַיָּב לֶאֱכוֹל בְּכָל סְעוּדָּה פַּת, וַאֲפִלּוּ בִּסְעוּדָּה שְׁלִישִׁית יִזָּהֵר מְאֹד לֶאֱכוֹל פַּת דַּוְקָא. (וְכֵיון שֶׁהוּא נוֹטֵל יָדָיו וּמְבָרֵךְ עַל הַנְּטִילָה, צָרִיךְ לֶאֱכוֹל פַּת כַּבֵּיצָה, עַיֵן לְעֵיל סִימָן מ' סָעִיף א'). לָכֵן יִזָּהֵר כָּל אָדָם, שֶׁלֹּא לְמַלְֹאת כְּרֵסוֹ בִּסְעוּדַּת שַׁחֲרִית, כְּדֵי שֶׁיּוּכַל לְקַיֵּם מִצְוַת שָׁלֹשׁ סְעוּדּוֹת, וְאִם אִי אֶפְשָׁר לוֹ כְּלָל לֶאֱכוֹל פַּת גְּמוּרָה, יֹאכַל לְכָל הַפָּחוֹת פַּת כִּיסָנִין אוֹ שְׁאָר מַאֲכָל הֶעָשׂוּי מֵחֲמֵשֶת מִינֵי דָּגָן שֶׁמְבָרְכִין עָלָיו בּוֹרֵא מִינֵי מְזוֹנוֹת, שֶׁהוּא נִקְרָא מָזוֹן. וְאִם גַּם זֹאת אִי אֶפְשָׁר לוֹ, יֹאכַל עַל כָּל פָּנִים דְּבָרִים שֶׁדֶּרֶךְ לְלַפֵּת בָּהֶם אֶת הַפַּת, כְּגוֹן בָּשָׂר וְדָגִים וְכַיּוֹצֵא בָּהֶם. וְאִם גַּם זֹאת אִי אֶפְשָׁר לוֹ, יֹאכַל עַל כָּל פָּנִים פֵּרוֹת מְבֻשָּׁלִים. זְמַן סְעוּדָּה שְׁלִישִׁית הוּא מִשֶּׁיַּגִּיעַ זְמַן מִנְחָה גְּדוֹלָה, דְּהַיְנוּ מִשֵּׁשׁ שָׁעוֹת וּמֶחֱצָה וָאֵילָךְ.
Toda persona de Israel, hombre o mujer, está obligada a comer tres comidas en Shabat: una por la noche y dos durante el día.
Debe comer pan en cada una.
Incluso en la tercera comida debe procurar cuidadosamente comer específicamente pan.
Puesto que se lava las manos y bendice por el lavado, debe comer una cantidad de pan equivalente a un huevo. Véase anteriormente, capítulo 40, inciso 1.
Por eso debe evitar llenar completamente su vientre durante la comida de la mañana, para poder cumplir la mitzvá de las tres comidas.
Si le es completamente imposible comer pan propiamente dicho, debe comer por lo menos pat kisnin u otro alimento elaborado con las cinco especies de cereal sobre el cual se recita Boré Miné Mezonot, pues se denomina alimento.
Si tampoco puede hacerlo, debe comer al menos alimentos que normalmente acompañan al pan, como carne, pescado o semejantes.
Si tampoco puede, debe comer al menos frutas cocidas.
El tiempo de la tercera comida comienza desde Minjá Guedolá, es decir, desde seis horas y media del día en adelante.
Kitzur Shulchan Arukh 77:17
וְחַיָּב לִבְצוֹעַ בְּכָל סְעוּדָּה עַל שְׁתֵּי כִּכָּרוֹת שְׁלמוֹת, וְאוֹחֵז שְׁתֵּיהֶן בְּיָדוֹ בִּשְׁעַת בִּרְכַּת הַמּוֹצִיא וּבוֹצֵעַ אַחַת מֵהֶן. וְנוֹהֲגִין לִרְשׁוֹם בַּסַכִּין עַל הַכִּכָּר בִּמְקוֹם שֶׁרוֹצֶה לִבְצוֹעַ, וְהַטַּעַם, מִפְּנֵי שֶׁבְּחֹל צְרִיכִין לַחְתֹּךְ קְצָת סְבִיב הַפַּת קֹדֶם בִּרְכַּת הַמּוֹצִיא, כְּמוֹ שֶׁכָּתַבְתִּי בְּסִימָן מ"א סָעִיף גּ', וּבַשַׁבָּת אִי אֶפְשָׁר, מִשּׁוּם דִּבָעֵינָן שֶׁיִּהְיֶה הַפַּת שְׁלֵמָה בִּשְׁעַת הַבְּרָכָה, וְלָכֵן עַל כָּל פָּנִים רושְׁמִין מְקוֹם הַחֲתָךְ, כְּדֵי שֶׁיֵּדְעוּ הֵיכָן יַחְתְּכוּ וְלֹא יִצְטָרְכוּ לְהַפְסִיק הַרְבֵּה וּלְעַיֵּן בְּאֵיזֶה מָקוֹם יַחְתְּכוּ. וְיֵשׁ לְהַנִּיחַ הַכִּכָּרוֹת שֶׁתְּהֵא זוֹ שֶׁהוּא רוֹצֶה לִבְצוֹעַ אוֹתָהּ לְפָנָיו, כְּדֵי שֶׁלֹּא יִצְטָרֵךְ לְהַעֲבִיר עַל הַמִּצְוָה. וַאֲפִלּוּ אוֹכֵל כַּמָּה סְעוּדּוֹת צָרִיךְ בְּכָל סְעוּדָּה שְׁתֵּי כִּכָּרוֹת שְׁלֵמוֹת. וְכֵן כְּשֶׁמְקַדֵּשׁ בַּיּוֹם בְּשַׁחֲרִית קֹדֶם הַסְּעוּדָּה הַקְּבוּעָה וְאוֹכֵל פַּת כִּיסָנִין, יֵשׁ לָקַחַת שְׁתַּיִם שְׁלֵמוֹת (כֵּן רָאִיתִי לִנְהוֹג אֵצֶל גָּדוֹל אֶחָד).
En cada comida debe cortar el pan sobre dos panes completos.
Sostiene ambos en sus manos al recitar Hamotzí y corta uno de ellos.
Se acostumbra marcar ligeramente con el cuchillo el pan en el lugar donde se desea cortarlo.
La razón es que durante la semana debe hacerse un pequeño corte alrededor del pan antes de recitar Hamotzí, como se explicó en el capítulo 41, inciso 3.
En Shabat no puede hacerse así, porque el pan debe permanecer completo en el momento de la bendición.
Por eso, al menos se marca el lugar del corte, para saber dónde cortar y no demorarse después de la bendición buscando el lugar apropiado.
Los panes deben colocarse de manera que aquel que desea cortar se encuentre delante de él, para no pasar por encima de una mitzvá.
Aunque coma varias comidas, necesita en cada una dos panes completos.
Asimismo, cuando durante la mañana hace Kidush antes de la comida principal y come pat kisnin, debe tomar dos piezas completas. Así vi proceder a una gran autoridad.
Kitzur Shulchan Arukh 77:18
אִם אֵין לְכָל הַמְסֻבִּין בַּשֻּׁלְחָן לֶחֶם מִשְׁנֶה, אֶלָּא לִפְנֵי אֶחָד, יִבְצַע הוּא לְהוֹצִיא אֶת כֻּלָּם, וְגַם בְּבִרְכַּת הַמּוֹצִיא יֵצְאוּ בְּמַה שֶּׁבֵּרֵךְ הַבּוֹצֵע. וְקֹדֶם שֶׁיְבָרֵךְ הַמּוֹצִיא, יֹאמַר: בִּרְשׁוּת מוֹרַי וְרַבּוֹתַי, וּלְאַחַר שֶׁטָּעַם הוּא מִפְּרוּסַת הַמּוֹצִיא, נוֹתֵן לְכָל אֶחָד פְּרוּסָה וְאוֹכְלִים (רע"ד רצ"א).
Si no todos los comensales poseen lejem mishné y solamente uno tiene dos panes, este debe cortar para hacer cumplir a todos.
También cumplen la bendición Hamotzí escuchando la bendición de quien corta.
Antes de bendecir debe decir: «Con permiso de mis maestros y señores».
Después de probar él mismo de la porción de Hamotzí, entrega una porción a cada persona y todos comen. —Capítulos 274 y 291.
Kitzur Shulchan Arukh 77:19
אִם לֹא קָרָא הַפָּרָשָׁה בְּעֶרֶב שַׁבָּת, לֹא יֹאכַל שַׁבָּת בְּשַׁחֲרִית עַד שֶׁיִּקְרָאֶהָ, וְאִם לֹא קְרָאָהּ קֹדֶם הָאֲכִילָה, יִקְרָא עַל כָּל פָּנִים קֹדֶם מִנְחָה, וּבְדִיעֲבַד, עַד סוֹף יוֹם שְׁלִישִׁי (רפ"ה).
Si no leyó la parashá en la víspera de Shabat, no debe comer la comida de la mañana hasta haberla leído.
Si no la leyó antes de comer, debe hacerlo al menos antes de Minjá.
A posteriori puede completarla hasta el final del martes. —Capítulo 285.
Kitzur Shulchan Arukh 77:20
אָסוּר לְהִתְעַנּוֹת בַּשַׁבָּת לְשֵׁם תַּעֲנִית, אֲפִלּוּ זְמַן קָצָר. וַאֲפִלּוּ שֶׁלֹּא לְשֵׁם תַּעֲנִית, אָסוּר עַל כָּל פָּנִים לְהִתְעַנּוֹת עַד חֲצוֹת.
Está prohibido ayunar en Shabat con intención de ayuno, incluso durante un período breve.
Aunque no tenga intención formal de ayunar, está prohibido permanecer sin comer hasta el mediodía.
Kitzur Shulchan Arukh 77:21
אָסוּר לְהִצְטַעֵר, חַס וְשָׁלוֹם, עַל אֵיזֶה צָרָה רַחֲמָנָא לִצְלָן, אֶלָּא יְבַקֵּשׁ רַחֲמִים מִבַּעַל הָרַחֲמִים.
Está prohibido sumirse en sufrimiento, Dios no lo permita, por alguna desgracia, que el Misericordioso nos libre.
Debe pedir misericordia al Dueño de la misericordia.
Kitzur Shulchan Arukh 77:22
מִצְוָה לְהַרְבּוֹת בְּפֵרוֹת וּמִגְדָנוֹת וּמִינֵי רֵיחַ, כְּדֵי לְהַשְׁלִים מֵאָה בְּרָכוֹת וּמִצְוָה לְעַנְּגוֹ בְּכָל דָּבָר שֶׁהוּא לוֹ לְעֹנֶג, שֶׁנֶּאֱמַר, וְקָרָאתָ לַשַׁבָּת עֹנֶג.
Es una mitzvá aumentar el consumo de frutas, dulces y especies aromáticas para completar cien bendiciones.
También es una mitzvá deleitar Shabat con cualquier cosa que resulte placentera, como está escrito: «Llamarás al Shabat deleite».
Kitzur Shulchan Arukh 77:23
אַחַר סְעוּדַּת שַׁחֲרִית, אִם רָגִיל לִישֹׁן, יִישַׁן. אֲבָל אַל יֹאמַר: אִישַׁן מִפְּנֵי שֶׁאֲנִי צָרִיךְ לַעֲשׂוֹת מְלָאכָה אוֹ לָלֶכֶת בַּדֶּרֶךְ בַּלַּיְלָה.
Después de la comida de la mañana, quien acostumbra dormir puede hacerlo.
Pero no debe decir: «Dormiré porque necesito realizar un trabajo o viajar durante la noche».
Kitzur Shulchan Arukh 77:24
אַחַר כָּךְ קוֹבְעִים לִלְמוֹד תּוֹרָה. בְּפָרָשַׁת שַׁבָּת נֶאֱמַר, וַיַּקְהֵל מֹשֶׁה, וְדָרְשׁוּ רַבּוֹתֵינוּ זִכְרוֹנָם לִבְרָכָה, לָמָּה נֶאֱמַר בְּפָרָשָׁה זוֹ וַיַּקְהֵל, וְלֹא נֶאֱמַר כֵּן בּבְּכָל הַתּוֹרָה כֻּלָּה. אָמַר הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא לְמֹשֶׁה, רֵד וַעֲשֵׂה לִי קְהִלוֹת גְּדוֹלוֹת בַּשַׁבָּת, כְּדֵי שֶׁיִלְמְדוּ הַדּוֹרוֹת הַבָּאִים אַחֲרֶיךָ לְהַקְהִיל קְהִלּוֹת בְּכָל שַׁבָּת לִלְמֹד תּוֹרָה בָּרַבִּים. עוֹד אָמְרוּ, לֹא נִתְּנוּ שַׁבָּתוֹת וְיָמִים טוֹבִים לְיִשְֹרָאֵל אֶלָּא לַעֲסוֹק בָּהֶם בַּתּוֹרָה, כִּי הַרְבֵּה אֲנָשִׁים טְרוּדִים כָּל יְמִי הַחֹל בִּמְלַאכְתָּם וְאֵין לָהֶם פְּנַאי לַעֲסוֹק בַּתּוֹרָה בִּקְבִיעוּת, וּבְשַׁבָּת וְיוֹם טוֹב שֶׁהֵם פְּנוּיִים מִמְּלַאכְתָּם, יְכוֹלִין לַעֲסוֹק בַּתּוֹרָה כָּרָאוּי. לְפִיכָךְ בַּעֲלֵי מְלָאכָה וּבַעֲלֵי בָּתִּים שֶׁאֵינָם עוֹסְקִים בַּתּוֹרָה כָּל יְמֵי הַשָּׁבוּעַ, הֵמָּה מְחֻיָּבִים יוֹתֵר לַעֲסוֹק בַּתּוֹרָה בְּיוֹם שַׁבָּת קֹדֶשׁ, אִישׁ אִישׁ כְּפִי הַשָּׂגָתוֹ וִיכָלְתּוֹ (ר"צ).
Después debe fijarse un tiempo para estudiar Torá.
En la sección de Shabat está escrito: «Moshé reunió…».
Nuestros Sabios, de bendita memoria, explicaron: ¿por qué en esta sección se dice «reunió», algo que no se dice de esta manera en toda la Torá?
El Santo, bendito sea, dijo a Moshé: «Desciende y organiza para Mí grandes congregaciones en Shabat, para que las generaciones posteriores aprendan a reunir comunidades cada Shabat y estudiar Torá públicamente».
También dijeron: los Shabatot y días festivos fueron entregados a Israel para dedicarse en ellos al estudio de la Torá.
Muchas personas están ocupadas todos los días de semana con su trabajo y no poseen tiempo para estudiar Torá regularmente.
En Shabat y Yom Tov, cuando están libres de sus ocupaciones, pueden dedicarse adecuadamente a la Torá.
Por eso los artesanos y propietarios que no estudian Torá durante la semana están especialmente obligados a hacerlo en el santo día de Shabat, cada persona según su comprensión y capacidad. —Capítulo 290.